سایت جامع سمنان

حمام پهنه ( گرمابه حضرت)
حمام پهنه كه پیشینه ساخت آن به قرن نهم هجری قمری می رسد, یكی از آثار قدیمی و ارزشمند سمنان است كه در گوشه شمال باختری تكیه ‌پهنه سمنان، بین مسجد جامع, مسجد امام خمینی(ره) و امام‌زاده یحیی قرار گرفته است. این حمام قدیمی در سال 856 هجری قمری در زمان سلطنت ابوالقاسم بابرخان پادشاه تیموری و به دستور وزیر وی خواجه غیاث‌الدین بهرام سمنانی ساخته شده و به علت كم توجهی در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار، كتیبه آن ربوده شد. در سال 1312 هجری قمری در زمان سلطنت مظفرالدین شاه؛ نسبت به تعمیر و تجدید بنای آن اقدام شد.
ساختمان حمام از سه قسمت تشكیل یافته است: قسمت اول رخت كن یا سربینه است كه به وسیله یك هشتی كوچك به قسمت دوم و سوم یعنی گرم خانه و خزانه متصل می‌شود. یكی از قسمت‌های جالب توجه این حمام سر در زیبا و كاشی كاری شده آن است. با این كه در انجام كاشی كاری به اندازه كافی دقت نشده باز هم از جذابیت قابل توجهی برخوردار است. در طرفین درب ورودی كه از چوب با گل میخ‌های آهنی ساخته شده، دو نقش از یك افسر و فرمانده قاجار با شمشیر وجود دارد. حمام پهنه از موقوفات مسجد جامع است كه در حال حاضر پس از باز پیرایی به عنوان موزه مردم‌شناسی مورد استفاده قرار می گیرد. این حمام پهنه به جهت نزدیكی به بقعه حضرت یحیی بن موسی به گرمابه حضرت نیز شهرت دارد. این بنا با شماره 1022 به ثبت تاریخی رسیده است.
آب انبار ناسار
یكی از مهم ترین و عمیق‌ترین آب انبارهای سمنان، آب انبار ناسار است كه در دوران قاجاریه ساخته شده است. این آب انبار دارای سر درب بزرگی است كه روی دو جرز مشتمل بر دو سپر آجری استوار شده است. بر بالای مدخل ورودی آب انبار نیز لوحه‌ای سنگی نصب شده كه اشعاری بر آن حجاری شده است. آب انبار ناسار، دارای پله‌های سنگی پهن و بلند است. سقف پایین آب انبار مشتمل بر ایوانی به صورت دایره است و به وسیله راهرویی كه در سمت راست آب انبار قرار دارد به قسمت اصلی راه می‌یابد. سقف بلند آن، گنبدی و دارای سوراخی بزرگ است كه نور داخل آب انبار را تأمین می‌كند.
حمام ناسار
حمام ناسار دربازار عمومی شهر سمنان و جنوب خاوری تكیه ناسار واقع شده است و نزدیك سه قرن قدمت دارد و یكی از بناهای دوره صفویه به شمار می‌آید.این حمام از معماری قدیمی و قابل توجهی برخوردار است
آب انبار قلی
بنای آب انبار قلی در خیابان امام خمینی پشت هتل كومش كوچه ملاقزوینی و در 50 قدمی حمام تاریخی قلی واقع شده و براساس كتیبه ‌ تاریخی آن در سال 912 هجری شمسی ساخته شده است. سردرب آب انبار هیچ گونه تزیینی ندارد.
حمام قلی
حمام قلی در خیابان امام خمینی سمنان، پشت هتل كومش در كوچه معروف به ملا قزوینی واقع شده است. در این حمام كتیبه‌ای كه حاكی از تاریخ بنای اولیه آن باشد, وجود ندارد ولی عده‌ای تاریخ بنای آن را با آب انبار مقابل بنا هم زمان می‌دانند و اگر چنین باشد می‌توان حمام قلی را در زمره یكی از آثار قرن دهم به شمار آورد. حمام قلی شامل سه قسمت سربینه، رخت كن، گرم خانه و خزانه است. بخش اول یا سربینه به شكل مربعی است كه چهار غرفه با تاق‌های قوسی شكل در اطراف آن ساخته شده است. نور داخل سربینه از طریق روزنه‌هایی كه در وسط سقف و در اطراف آن ساخته شده است تأمین می‌شود. قسمت دوم حمام گرم خانه است كه برای ورود به آن باید از هشتی گذشت. قسمت اصلی آن دارای طرح مستطیل شكل و سقف ضربی با نورگیر است.
در قسمت شمالی گرم خانه طرح هخامنشی ساخته شده كه به اندازه 20 سانتی‌متر از كف حمام بلندتر و در وسط آن حوضی قرار دارد. در قسمت باختر, گرم خانه خزانه و در بخش جنوب كه به اندازه یك متر از سطح گرم خانه پایین‌تر است، دوش‌های آب گرم و سرد ایجاد شده است. این حمام، بدون در نظر گرفتن سقف گنبدی آن، به صورت بنایی جدید درآمده و تا حدودی از اصالت تاریخی خود خارج شده است.
حمام نخست
حمام نخست، در ابتدای بازار عمومی سمنان و در كنار خیابان شهدا قرار دارد كه نسبت به حمام‌های دیگر سمنان جدید است. این حمام دارای سه بخش سربینه، گرم خانه و خزانه و بیش از سه متر از كف خیابان مجاور پایین‌تر است. سر در اولیه حمام، دارای كاشی‌كاری و كتیبه‌ای از كاشی قرمز است تاریخ ساخت آن را 1349 هجری قمری ذكر كرده است.
آب انبار سرخه
آب انبار باستانی سرخه كه در خیابان عاشورا در شهر سرخه قرار دارد. بزرگ‌ترین، زیباترین و مهم ترین آب انبار این شهر است كه براساس معماری سنتی خاص ناحیه كویری با گنبد عظیم مخروطی بر بالای منبع آن به صورت پله‌های مدوری ساخته شده است. بر بالای گنبد آن بادگیر كوچكی برای عبور جریان هوا به چشم می‌خورد. از مدخل ورودی آب انبار كه اكنون بسته است، تا شیرهای آب بیش از چهل پله وجود دارد. قدمت این آب انبار را بیش از چهار قرن تخمین زده‌اند.
آب انبار كارخانه
یكی از زیباترین و جالب ترین آب انبارهای حاشیه شمالی كویر را می‌توان آب انبار كارخانه به حساب آورد. این آب انبار كه به علت مجاورت با كارخانه ریسنده گی و بافنده گی به این نام خوانده می‌شود. این آب انبار در سال 1310 هجری شمسی ساخته شده و دارای سر درب زیبا مزین به تزیینات آجری عالی است. درِب دو طرف آب انبار، اندكی به جلو متمایل شده و به این ترتیب، طرح ذوزنقه‌ای پیش فضای آن را به وجود آورده است. بالای مدخل ورودی مجلسی، نیم دایره‌ای از آجر وجود دارد كه در آن نقش دو شیر به چشم می‌خورد. در این آب انبار، كتیبه‌ای وجود ندارد. سقف آن گهواره‌ای كوتاه با تزیینات آجری ساده است. در طرفین آب انبار، دو مغازه كوچك وجود دارد.
آب انبار كهنه دژ
آب انبار كهنه دژ در محله ناسار بالا و در كوچه كهنه دژ سمنان قرار دارد و دارای سر درب و پشت بغل‌های آجری با تزیینات زیگزاگ شكل است كه در سال 1325 هجری قمری ساخته شد. بر بالای مدخل ورودی این آب انبار، لوحه‌ای به درازای نیم متر و پهنای 30 سانتی‌متر وجود دارد و اشعاری نیز بر آن منقوش است آب انبار توكلی آب انبار توكلی در خیابان شهید باهنر سمنان و روبه روی مدرسه قرار گرفته و سر درب آن آجری است. قسمت بالای این آب انبار و سرتاسر آن با قطاربندی ساده‌ای كه به كمك دو رج آجر به طور سه گوش قرار دارند, زینت داده شده است.
دیوارهای طرفین آب انبار اندكی به جلو متمایل است و در گوشه آن، دو ستون مدور زیبا ساخته شده است. آب انبار دارای 32 پله سنگی به ارتفاع 27 سانتی‌متر است كه سقف آن را اتاق گهواره‌ای كوتاه با تزیینات آجری زیگزاگ تشكیل می‌دهند.
آب انبار بیابانك
بنای آب انبار بیابانك در روستایی به همین نام واقع شده و مشتمل بر سردرب، راه پله، مخزن اصلی و مخزن فرعی است. سردرب بنا ساده و آجری است. مخزن اصلی بنا با گنبد مخروطی شكلی كه سطح خارجی آن به صورت پله‌ای است و در بالای آن هواكش مكعب شكلی وجود دارد, مسقف شده و مخزن دیگر آن نیز با گنبد مدور و كوتاهی پوشیده شده است. این بنا تا چند سال پیش مورد استفاده بوده است.
سایر آب انبارهای تاریخی سمنان
آب انبار امام‌زاده علوی كه روبه روی درب ورودی سابق بارگاه سمنان قرار گرفته است.
آب انبار پاچنار كه در كنار دبیرستان دخترانه هاجر سمنان واقع شده است.
آب انبار صادقیه در جنوب مسجد امام خمینی سمنان واقع شده است.
آب انبار كاشفی در خیابان سعدی و جنوب غربی ساختمان استان داری سمنان قرار گرفته است.
آب انبار چوب مسجد در خیابان آیت‌الله طالقانی نزدیك میدان ابوذر سمنان واقع شده است.
آب انبار شرق سمنان در شرق سمنان در مسیر اصلی تهران – مشهد واقع شده است.
آب انبار امام‌زاده زین‌العابدین در خیابان امام حسن؛ مقابل امام‌زاده زین‌العابدین سمنان قرار گرفته است.
آب انبار سنادره در قبرستان سابق سنادره سمنان واقع شده است.
آب انبار بیابانك در روستای بیابانك سمنان واقع شده است.
آب انبار جهادیه در انتهای خیابان دكتر شریعتی سمنان واقع شده است.
آب انبار مهدی‌شهر در بخش مهدی‌شهر – حوالی حسینیه اعظم سمنان قرار گرفته است.
آب انبار علی‌بن جعفر در خیابان شهیدرجایی سمنان واقع شده است.
آب انبار حاجی شیخ در خیابان ابوذر (نیم فلكه ) سمنان واقع شده است.
آب انبار امام‌زاده علوی سمنان روبه روی درب بارگاه علویان واقع شده و در زمان فتح علی‌شاه قاجار ساخته شده است.
یخ دان‌های تاریخی سمنان
به طور كلی یخ دان ها ابتكارخاص كویرنشینان ایرانی در گذشته بوده اند. این بناها نوع خاصی از معماری است كه به منظور انبار آب خنك و گوارا برای مصرف اهالی به صورت خشتی – گلی و مدور به صورت استوانه‌ای, مخروطی و یا گنبدی ساخته می شد. مهم ترین یخ دان های سمنان كه در حال حاضر اثری از آن ها باقی مانده عبارتند از:
- یخ دان آتشگاه در محله سابق آتشگاه سمنان.
- یخ دان بیابانك در روستای بیابانك سمنان.
- یخ دان خزانه در روستای گرمه مربوط به دوره قاجاریه